روایت تازه از قرآن و علوم انسانی

در ادامه این مطلب، مهم‌ترین اطلاعات منتشر شده درباره «قرآن و علوم انسانی» را همراه با جزئیات تکمیلی مطالعه خواهید کرد.

در ادامه، تمامی اطلاعات موجود درباره این موضوع به صورت یکجا گردآوری شده است تا بتوانید بدون نیاز به مراجعه به منابع مختلف، جزئیات کامل را مطالعه کنید.

علوم انساني همانگونه که از نام آن آشکار است علومی است که به مطالعه و بررسي حالت‌ها و مظاهر فردي و اجتماعي انسان مي‌پردازند و هدف از تکوين آنها يافتن راه برای رسیدن به غايت مطلوب در زندگي است. اين علوم را می توان شامل دانش‌هایی چون اخلاق، حقوق، سیاست، فلسفه، اقتصاد، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، مدیریت، علوم تربیتی، تاریخ، ادبیات و هنر دانست.

مجموعه علوم انسانی را می توان نقشه راه یک ملت برای دستیابی به اهداف آن ملت بر شمرد. علوم انسانی به عنوان علوم پایه در جهت دهی به اهداف و آرمان های یک ملت نقش بسزایی را ایفا می کنند. فهم بهتر این امر را می توان در بیانات مقام معظم رهبری در جمع نخبگان و برگزیدگان علمی دنبال کرد. ایشان ضمن تبیین جایگاه علوم پایه و علوم کاربردی در باب اهمیت علوم انسانی بیان داشتند:« علوم انسانی روح دانش است. حقیقتا همه دانش ها، همه تحرکات برتر در یک جامعه مثل یک کالبد است که روح آن علوم انسانی است. علوم انسانی جهت می دهد، مشخص می کند، مشخص می کند که ما کدام طرف داریم می رویم. دانش ما دنبال چیست. وقتی علوم انسانی منحرف شد و بر پایه های غلط و جهانبینی غلط استوار شد، نتیجه این می شود که همه تحرکات یک جامعه به سمت یک گرایش انحرافی پیش می رود(دیدار با جمعه از نخبگان و برگزیدگان علمی، 13/ 7/ 1390).

پس از انقلاب شکوهمند اسلامی ایران الگوی بدیعی از مناسبات انسانی بر مبنای معارف و آموزه های الهی فرا روی دنیای معاصر قرار گرفت، و جامعه ای با هدف نظام توحیدی در جهان شکل گرفت که هدف خود را تحقق آرمان های اسلام و تشکیل امت واحده اسلامی قرار داد. این تغییر در هدف ضرورت شکل گیری علوم انسانی بومی متناسب با اهداف و آرمان های این جامعه را بوجود آورد. بدون علوم انسانی بومی هیچ یک از بخش های جامعه، سامان درخور برای دستیابی به اهداف والا را نخواهند یافت. بر همین اساس  تحقق آرمان های متعالی انقلاب اسلامی ایران مستلزم شکل گیری علوم انسانی متناسب با نوع نگاه اسلام به انسان در عرصه های مختلف و تببین مناسبات دین و علوم انسانی در قالب نظریه های علوم انسانی اسلامی می باشد. این امری است که بارها در بیانات مقام معظم رهبری تبلور یافته است؛ به عنوان نمونه ایشان در جمع اساتید دانشگاه بیان داشتند:

« مساله دیگر هم مساله علوم انسانی است که از مدتی پیش این مطلب را مطرح کردیم، دلایل این کاررا هم مکررا گفته شده. حقیقتا ما نیازمند آن هستیم که یک تحول بنیادین در علوم انسانی در کشور به وجود بیاید. این به معنای آن نیست که ما از کار فکری و علمی و تحقیقی دیگران خود را بی نیاز بدانیم- نه، برخی از علوم انسانی ساخته و پرداخته غربی هاست، در این زمینه کار کرده اند، فکر کرده اند، مطالعه کرده اند از آن مطالعات باید استفاده کرد حرف این است که مبنای علوم انسانی غربی، مبنای غیر الهی است، مبنای مادی است، مبنای غیر توحیدی است. این با مبانی اسلامی سازگار نیست، با مبانی دینی سازگار نیست. علوم انسانی آن وقتی صحیح و مفید و تربیت کننده صحیح انسان خواهد بود و به فرد و جامعه نفع خواهد رساند که بر اساس تفکر الهی و جهانبینی الهی باشد، این امروز در دانش های علوم انسانی در وضع کنونی وجود ندارد(دیدار با اساتید دانشگاه ها، چهارم رمضان 1435).

بر همین اساس بازسازی و بازتولید مبانی علوم انسانی بر جهانبینی و نظام توحیدی امری است که باید به آن پرداخت. شکل گیری علوم انسانی بر نظام توحیدی سبب حرکت کشور به سمت اهداف والای اسلامی و انقلابی شده و کشور را در راستای دستیابی به حیات طیبه قرار می دهد. آنچه که اکنون اهمیت پیدا می کند محوری است که شکل گیری این علوم بر اساس آن باید صورت گیرد. محوری که اصل و اساس اندیشه های ناب اسلامی از آن شکل گرفته و دارای ثبات و قوام باشد. این محور چیزی جز قرآن کریم نخواهد بود، امری که در اندیشه مقام معظم رهبری در دستیابی به تحول علوم انسانی مبتنی بر جهانبینی توحیدی به خوبی نمایان است:

«من درباره علوم انسانی  ایرادی از مجموعه های دانشگاهی کردم- بارها این اواخر همین بود- ما علوم انسانی مان بر مبادی و مبانی متعارض با مبانی قرآنی و اسلامی بنا شده است. علوم انسانی غرب مبتنی بر جهانبینی دیگری است، مبتنی بر فهم دیگری از عالم آفرینش است و غالبا بر نگاه مادی است. خوب این نگاه نگاه غلطی است، این مبنا مبنای غلطی است. این علوم انسانی ما را به صورت ترجمه ای، بدون اینکه هیچ گونه فکر تحقیقی اسلامی را اجازه بدهیم در آن راه پیدا کند می آوریم توی دانشگاه های خودمان و در بخش های مختلف این ها را تعلیم می دهیم. در حالی که ریشه و پایه و اساس علوم انسانی را در قرآن باید پیدا کرد. یکی از بخش های مهم پژوهش قرآنی این است. باید در زمینه های گوناگون به نکات و دقائق قرآن توجه کرد و مبانی علوم انسانی را در قرآن کریم جست و جو کرد و پیدا کرد این یک کار بسیار اساسی و مهم است. اگر این شد آن وقت متفکرین و پژوهندگان و صاحبنظران در علوم مختلف انسانی می توانند بر این پایه و بر این اساس بناهای رفیعی را بنا کنند. البته آن وقت می توانند از پیشرفت های دیگران، غربی ها و کسانی که در علوم اسلامی پیشرفت داشتند هم استفاده کنند لیکن مبنا باید قرآنی باشد(دیدار باجمعی از بانوان قرآن پژوه، 28/7/1388).

بنابراین با توجه به بیانات مقام معظم رهبری مبنای اصلی در تحول علوم انسانی قرآن کریم و نظریه پردازی های قرآنی در باب علوم انسانی است. نظریه‌پردازی‌های قرآن در زمینه علوم انسانی، مثل مبانی مدیریت در قرآن، مبانی و اصول اقتصاد در قرآن، مبانی سیاست در قرآن و مبانی اصول علوم تربیتی در قرآن، که اگر به خوبی مورد توجه و کاوش قرار گیرد، می‌تواند انقلابی در جهان علوم انسانی پدید آورد و به سلطه علمی و  فرهنگی غرب بر شرق پایان بخشد.